Laatste aflevering:12 nov – #326 Łączność 6G: potrzebna i potencjalnie niebezpieczna | prof. Hanna Bogucka
Radio Naukowe
Nowy odcinek co czwartek, godz. 6:30 || Wirtuale 2025, Podcast Roku 2024 i 2023, Medal Polskiego Towarzystwa Fizycznego 2024, Popularyzator Nauki 2023, Pop Science 2023 || RN to mądre rozmowy o naszym świecie i nas samych. O próbach zrozumienia rzeczywistości na najgłębszym poziomie. Rozmawiam z naukowcami i naukowczyniami, którzy - fenomenalnie! - opowiadają o swoich badaniach i dziedzinach wiedzy. Dyskutujemy nie tylko o tym CO wiemy, ale też SKĄD to wiemy. Zobacz nasze Wydawnictwo RN: https://radionaukowe.pl/wydawnictwo/ 👉 Zostań Patronem: https://patronite.pl/radionaukowe 👉 Wesprzyj jednorazowo: https://suppi.pl/radionaukowe 👉 Więcej: https://radionaukowe.pl/ 👉 Sprawdź nasze WYDAWNICTWO RN https://radionaukowe.pl//wydawnictwo, audiobooki dla naszej publiczności taniej, skorzystaj z kodu: sluchamRN
Planowo za kilka lat będziemy powszechnie wykorzystywać sztuczną inteligencję do decydowania, w którym miejscu przepustowość internetu powinna być większa, a w którym mniejsza. To jeden z elementów standardu 6G, którego wdrożenie planuje się na rok 2030. – To jest kolejna zmiana jakościowa. Bardzo ważne będzie zastosowanie sztucznej inteligencji, ale nie jako aplikacji, tylko jako sieci natywnej, AI native, czyli sztuczna inteligencja będzie dokonywała zarówno optymalizacji sieci, jak i predykcji przydziału zasobów – tłumaczy prof. Hanna Bogucka, dyrektor Instytutu Teleinformatyki Politechniki Poznańskiej i wiceprezes poznańskiego oddziału Polskiej Akademii Nauk. Rozmawiamy o internecie, jak właściwie działa, na czym polegają zmiany standardów i co nas czeka w przyszłości.
💛 https://patronite.pl/radionaukowe
💸 https://suppi.pl/radionaukowe
📚 https://wydawnictworn.pl/
Standardy telekomunikacyjne zmieniają się mniej więcej co dekadę, wraz z wzrostem liczby użytkowników, zwiększonymi potrzebami i nowymi wyzwaniami. Zaczynaliśmy w latach 80. od sieci 1G, dużym przełomem były standardy 4G, w których skupiono się na internecie mobilnym i przesyłaniu danych w ruchu. Teraz powszechnie korzystamy już z technologii 5G, a naukowcy pracują nad uporządkowaniem standardów 6G. Jej drugim ważnym elementem ma być sensing, czyli wykrywanie i lokalizacji, i potrzeb użytkownika. Wiązka radiowa ma śledzić np. użytkownika danego telefonu i na podstawie jego lokalizacji oceniać, ile zasobów potrzebuje.
Oczywiście tak złożona sieć telekomunikacyjna, w której wszystko powiązane jest ze wszystkim, budzi obawy o bezpieczeństwo, np. w związku z ewentualnością prób ataku czy przejęcia kontroli z zewnątrz. Jednym z postulowanych rozwiązań ma być większe rozproszenie infrastruktury. – Teraz badania idą w tym kierunku, żeby wykorzystywać zarówno stacje naziemne, jak i statki powietrzne, drony, ale też inne urządzenia w powietrzu, jak i satelity, i przełączać się między nimi elastycznie – wyjaśnia prof. Bogucka. Część danych można przetwarzać na skrajach systemu, nie muszą się w ogóle dostawać do centrum, co pomoże utrzymać lepszą przepustowość, ale też bezpieczeństwo.
W odcinku usłyszycie też, jak właściwie działa internet, dlaczego inżynierowie i programiści od telekomunikacji funkcjonują trochę jak w czasach zimnej wojny, jakie są postulaty rozwiązania problemów (np. energochłonności systemu) i dlaczego w pracach nad technologiami coraz większe znaczenie mają filozofowie i etycy.
Rozmowa jest pierwszą odsłoną cyklu wywiadów z wybitnymi badaczkami, członkiniami Polskiej Akademii Nauki, jaki powstaje we współpracy Radia Naukowego i PAN. Kolejne rozmowy już wkrótce!
00:00 Wstęp
01:13 Jak działa przesył danych
05:42 Kodowanie sygnału radiowego
12:15 Standardy łączności od 1G
14:17 Różnice między generacjami sieci
22:03 Śledzenie użytkownika w sieci
24:42 Inwigilacja a rozwój sieci
27:45 Wyjaśnialna sztuczna inteligencja
31:15 Cyberbezpieczeństwo i obrona AI
36:58 Bezpieczeństwo centrów danych
39:37 Energooszczędność w telekomunikacji
42:23 Wyzwania wdrożenia sieci 6G
46:25 Częstotliwości fal w 6G
49:12 Dług technologiczny w telekomunikacji
51:56 Kariera naukowa Hanny Boguckiej
58:28 Zakończenie
Uwaga! Tylko do 8 listopada najlepsza oferta na nasze nowości 📚👉 https://wydawnictworn.pl/ Na stronie udostępniamy fragmenty książek, zajrzyjcie!
***
Jeśli wydaje wam się, że lepiej się wam myśli o 18:00 niż o 15:00, że o 8:00 wasz mózg jeszcze się nie obudził, a trening jest bardziej efektywny po południu niż bladym świtem, to prawdopodobnie się wam nie wydaje. Ludzie działają w cyklu dobowym i większość z nas ma dwa momenty najlepszej wydajności intelektualnej: godzinę, dwie przed południem i około 18:00. – Dramatem dla organizmu jest zmuszanie do tego, żeby przeciwdziałał sobie i duży wysiłek robił na pochłanianie wiedzy czy myślenie w godzinie 7:00, 8:00 czy nawet 9:00 rano, ponieważ to jest okres zupełnie innej aktywności metabolicznej organizmu – tłumaczy prof. Piotr Bębas z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizujący się w chronobiologii. Oczywiście istnieją skrajne chronotypy – „skowronki” to ci najbardziej poranni, „sowy” najbardziej nocni – więc u części osób piki zdolności intelektualnych wypadają w innych godzinach, ale cykl pozostaje ten sam.
💛 https://patronite.pl/radionaukowe
💸 https://suppi.pl/radionaukowe
Zegarem biologicznym u wszystkich zwierząt kieruje ilość docierającego do nich światła. Ludzkie oko (i generalnie oczy ssaków) wykształciło sobie do tego niesamowitą specjalizację. Specjalny długi akson łączy oko z jądrem nadskrzyżowaniowym podwzgórza w naszym mózgu, czyli informacja o ilości światła jest przekazywana prosto do głównego zegara biologicznego w mózgu.
Ale to nie wszystko! – W chronobiologii już nie mówimy o samym zegarze jako takim, tylko o systemie zegarowym, jaki występuje w organizmie, bo tych zegarów mamy dużo – wyjaśnia biolog. We własnym rytmie dobowym działają też wątroba, serce, śledziona, nadnercza, jądra. Naukowcy wszystko to badają i wyciągają ciekawe wnioski. Kto podróżuje do innych, odległych stref czasowych, pewnie kojarzy zjawisko jet lagu: czas, w którym organizm funkcjonuje według poprzedniej strefy czasowej i na przykład nie potrafi spać w nocy. Zwykle przechodzi to w ciągu paru dni, bo zegar biologiczny w mózgu się dostosowuje. Ale inne nie są takie szybkie. – Wątroba się dużo słabiej synchronizuje od zegara w mózgu – mówi prof. Bębas. Po zmianie strefy czasowej jeszcze przez kilkanaście dni mogą się wam zdarzać napady głodu o dziwnej godzinie i to jest normalne – wątroba się dostosowuje do nowego cyklu dobowego.
Ludzie mają technologie, ale dla zwierząt zegar biologiczny powiązany ze światłem to kluczowa sprawa. Inne przesłanki, na przykład temperatura, są zawodne – na pewno kojarzycie wiosenne przymrozki po pierwszych ciepłych dniach. – Zegar biologiczny pozwala przeżyć – oświadcza prof. Bębas. Co ciekawe, nie działa on u zwierząt ewolucyjnie przystosowanych do życia w regionach podbiegunowych.
W odcinku usłyszycie też, czy zmiana czasu wpływa negatywnie na nasz organizm, dlaczego szkodzi nam jedzenie w nocy, jak to możliwe, że niektóre gryzonie obniżają temperaturę ciała poniżej zera stopni Celsjusza i dlaczego to ważne, żeby żarówki w waszych domach miały ciepły odcień.
00:00 Wstęp
01:30 Zmiana czasu a organizm
03:02 Dlaczego ludzie nie hibernują
05:14 Jak działa hibernacja
12:42 Gdzie jest zegar biologiczny
19:45 Zegar dobowy a roczny
24:21 Zegar biologiczny na poziomie komórkowym
30:10 Kiedy jeść i się uczyć
37:01 Chronotypy: skowronki i sowy
43:46 Życie bez dostępu do światła
50:15 Wpływ sztucznego światła
56:23 Zakończenie
W systemie prawnym kultury rzymskiej, na której tle kształtowało się chrześcijaństwo, pojęcie cudzołóstwa odnosiło się do naruszania praw mężczyzny. Cudzołożnikiem był ktoś, kto spał z żoną innego, cudzołożnicą była żona, która zdradzała męża. Religia chrześcijańska przyniosła tu nową optykę. – Nowością jest to, że mówimy: jeżeli ty masz żonę, to nie wolno ci szukać zaspokojenia seksualnego poza małżeństwem. Bo jesteś zobowiązany nie tylko do respektowania praw innego mężczyzny, jesteś zobowiązany wobec swojej żony. I to jest naprawdę coś nowego – mówi prof. Robert Wiśniewski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Rozmawiamy przy okazji premiery wyczekiwanej kontynuacji książki „Chrześcijanie pierwszych wieków”, wydanej w naszym Wydawnictwie RN.
Zajrzyj do na https://wydawnictworn.pl/
Drugi tom nosi podtytuł „Modlitwa, moralność, magia” i pokazuje, jak chrześcijaństwo układało ludziom świat. – Jak zaczęło porządkować czas, jak zaczęło porządkować moralność, w jaki sposób zaczęło porządkować na poziomie rytualnym i innym relacje między ludźmi a Bogiem – wylicza prof. Wiśniewski.
Co ciekawe, starożytni bali się niecnego wykorzystania w magii szczątków osoby, która zmarła gwałtowną śmiercią. Chrześcijanie z takich szczątków zrobili świętość: kontakt z relikwią to kontakt z zaświatami, które ludzie błagają o zupełnie rzeczywiste zmiany w swoim życiu. – Jednocześnie myślą sobie, że bliskość relikwii działa w sposób zupełnie automatyczny – opowiada prof. Wiśniewski. Kształtuje się koncepcja zaświatów, w tym czyśćca, w którym zmarli „odrabiają” grzechy, a żyjący mogą im w tym pomóc, na przykład ofiarować w ich intencji modlitwę lub eucharystię. – Na początku V wieku to było traktowane już jako stary obyczaj – wskazuje historyk.
W odcinku usłyszycie też, ile osób mogło słyszeć kazanie w starożytnym kościele, jakich metod używali chrześcijanie do wróżenia, czy bali się piekła i jak to wszystko może zbadać historyk.
🚚✍ Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online. 📚 https://wydawnictworn.pl/
📅 Spotkanie autorskie z prof. Wiśniewskim 23 listopada o godz. 19:00 w Big Book Cafe MDM w Warszawie, poprowadzi prof. Łukasz Niesiołowski-Spanò. Zapis opublikujemy później na naszych kanałach.
00:00 Wstęp
01:07 Chrześcijanie pierwszych wieków tom 2
02:43 Moralność wczesnych chrześcijan
07:04 Wierność małżeńska w chrześcijaństwie
12:55 Seksualność pierwszych chrześcijan
19:34 Życie po śmierci w antyku
21:46 Koncepcja czyśćca
29:30 Fizyczne zmartwychwstanie ciał
32:54 Magia a chrześcijaństwo
43:21 Wróżbiarstwo chrześcijan
49:20 Kim były demony
53:25 Pierwsze kościoły chrześcijańskie
58:48 Chrześcijaństwo jako tradycja
01:00:56 Dlaczego wciąż badamy antyk
01:04:22 Zakończenie
Skala sprytu ewolucyjnego, jaki występuje w przyrodzie, jest doprawdy zadziwiająca. Nie trzeba się rozglądać daleko. Weźmy na przykład różankę, niedużą rybkę z rodziny karpiowatych, która żyje w polskich rzekach. Ten gatunek ma niesłychanie wyspecjalizowany i sprytny sposób na ochronę potomstwa. Na wiosnę samczyk różanki wybiera sobie małża, na przykład skójkę. – To jest jeden z najładniejszych gatunków ryb u nas występujących w Polsce. Odstrasza inne samce i zaczyna tego małża oswajać – opowiada dr Piotr Bernatowicz z Wydziału Biologii UW. Samczyk delikatnie muska małża pyskiem, żeby przyzwyczaić go do swojej obecności. Kiedy małż przestaje reagować na dotyk zamykaniem, może się do niego zbliżyć samiczka różanki. Składa porcję ikry do wnętrza małża, a samiec zapładnia ikrę. Małe rybki klują się i rozwijają w bezpiecznej muszli. Opowieść o różance to jedna z wielu arcyciekawych historii, które Piotr zawarł w swojej książce: „Inny przewodnik. Fenomeny polskiej przyrody”, wydanej przez nasze Wydawnictwo RN.
Zajrzyj do książki: https://radionaukowe.pl/przewodnik/
W odcinku przywołujemy trochę ciekawostek z książki, ale też rozmawiamy o motywacji, jaka stała za jej napisaniem: o zachwycie. – Tych wow jest w zasadzie nieskończenie wiele, czyli dziesiątki, setki żyć człowieka by nie starczyło na to, żeby to wszystko ogarnąć. Mamy w zasadzie nieskończoną możliwość, żeby się zachwycać – mówi dr Bernatowicz. Więc zachwycamy się na przykład całym potężnym ekosystemem, który żyje i tętni pod plażowym ręcznikiem na nadbałtyckim piasku. Nicienie walczą o życie, spokojnie sobie funkcjonują okrzemki, przemykają się długie na wiele metrów korzenie piaskowych roślin. Dużo tego! A piasek, choć wydaje się żółty, tak naprawdę jest przezroczysty, co można sprawdzić pod mikroskopem. – W Polsce są tysiące takich cudownych, fenomenalnych miejsc do obejrzenia, do opisania – zachęca przyrodnik. Dajcie się zarazić jego entuzjazmem, to bardzo miłe!
W odcinku usłyszycie też, jak zróżnicowanym „gatunkiem” są biolodzy (są wśród nich m.in. miłośnicy marznięcia w terenie i fani arkuszy kalkulacyjnych), jaki jest niezbędnik przyrodnika i jak się czuje biolog, kiedy orientuje się, że wpadł w fotopułapkę.
Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online. 📚 https://wydawnictworn.pl/
📅 Spotkanie autorskie z dr. Bernatowiczem 25 listopada o godz. 19:00 w Big Book Cafe MDM w Warszawie. Zapis opublikujemy później na naszych kanałach.
00:00 Wstęp
01:16 Czym są fenomeny przyrody
04:49 Przyroda Czarnej Hańczy
11:55 Lot kompensacyjny owadów
16:52 Niezwykłe larwy małży
19:08 Różanka i małże
22:48 Rośliny na plaży
26:54 Co żyje w piasku
33:29 Chrząszcz trzyszcz
35:41 Rośliny oszukujące grzyby
38:44 Rezerwat Dębniak
43:18 Wpływ lodowca na Polskę
47:12 Jak działa ewolucja
54:10 Praca biologa w terenie
01:00:13 Zakończenie
– Spacer kosmiczny ma ze spacerem tyle wspólnego, ile operacja kardiologiczna z majsterkowaniem – mówi w Radiu Naukowym dr Anna Fogtman, biolożka i specjalistka medycyny kosmicznej w Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), autorka książki „Ponad błękit. O lotach kosmicznych i ludziach, bez których by ich nie było” wydanej przez nasze wydawnictwo RN.
📖 Zajrzyj do książki: https://radionaukowe.pl/blekit
Tzw. spacery kosmiczne to ekstremum, ale prawda jest taka, że cała astronautyka jest gigantycznym wyzwaniem dla ludzkiego organizmu. Gdyby ktoś zapytał ewolucję o zdanie, zdecydowanie odradzałaby takie loty. Warunki mikrograwitacji mają wpływ w zasadzie na całe ciało: mięśnie, kości, trawienie, wzrok, psychikę. Aby człowiek mógł przetrwać w warunkach, do których zupełnie nie jest przystosowany, potrzebna jest praca tysięcy osób: lekarzy, dietetyków, inżynierów i właśnie specjalistów medycyny kosmicznej.
Z odcinka dowiecie się m.in., dlaczego astronautki i astronauci na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej muszą ćwiczyć ponad dwie godziny dziennie, jak zmieniały się rozwiązania toaletowe w kosmosie (to wcale nie jest zabawne!), jakiego typu ludzi agencje kosmiczne szukają na przyszłych astronautów (na pewno nie kowbojów) i jakie ryzyko wiąże się z lotem na Marsa, a właściwie z lądowaniem na nim (oj, duże).
Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online.
https://wydawnictworn.pl/
Spotkanie autorskie z dr Fogtman 9 listopada o godz. 19:00 w Big Book Cafe MDM w Warszawie. Prowadzenie: red. Hubert Kijek. Zapis opublikujemy później na naszych kanałach.
Zdjęcie na miniaturze: NASA
00:00 Wstęp
00:55 Niewygody lotów kosmicznych
07:18 Lot paraboliczny
11:43 Jak wygląda spacer kosmiczny
19:27 Centrum kontroli lotów
21:37 Toaleta w kosmosie
28:29 Siłownia w kosmosie
31:34 Wpływ kosmosu na zdrowie
34:17 Promieniowanie kosmiczne
39:47 Wyzwania lotu na Marsa
46:26 Program Artemis
50:21 Dlaczego trudno wrócić na Księżyc
54:06 Ludzie czy roboty w kosmosie
56:21 Po co latamy w kosmos
57:22 Kto może zostać astronautą
01:02:28 Kto wysyła astronautów w kosmos
01:06:13 Europejska Agencja Kosmiczna a NASA
01:09:11 Kariera w branży kosmicznej
01:11:23 Praca w NASA w Houston
01:14:31 Książka Ponad błękit
01:18:03 Zakończenie
👉 https://wydawnictwoRN.pl
🎉 ODSŁANIAMY KARTY! Oto nasze NOWOŚCI książkowe w sezonie 2026!
🚀 „Ponad błękit. O lotach kosmicznych i ludziach, bez których by ich nie było” dr Anny Fogtman
👉 https://radionaukowe.pl/blekit
Dla ludzkiego ciała opuszczenie planety jest szokiem. Aby człowiek mógł przetrwać lot, wykonać swoje zadania i bezpiecznie wrócić, potrzebny jest wysiłek tysięcy osób przygotowujących, zabezpieczających i obsługujących misję. O tym jest ta książka. O astronautkach i astronautach, ale też o wszystkich na Ziemi, bez których żaden liftoff ani splashdown nie miałby miejsca.
🌿 „Inny przewodnik. Fenomeny polskiej przyrody” dr. Piotra Bernatowicza
👉 https://radionaukowe.pl/przewodnik
Ta książka to zaproszenie, by na nowo zachwycić się Polską – pozwala dostrzec i zrozumieć to, co na pierwszy rzut oka umyka. Dziesięć intrygujących przyrodniczo miejsc, ponad 200 ilustracji, niezliczone ciekawostki, a przede wszystkim spójna opowieść o potędze życia, które zrobi wszystko, by się przystosować i przetrwać. Znakomita pozycja dla miłośników przyrody na każdym poziomie wtajemniczenia!
✝️ „Chrześcijanie pierwszych wieków. Tom II: Modlitwa, moralność, magia” prof. Roberta Wiśniewskiego
👉 https://radionaukowe.pl/chrzescijanie2
Wyczekiwana kontynuacja opowieści o chrześcijanach pierwszych stuleci, ich religii i świecie, w którym żyli. W tym tomie przeczytacie o tym, jak chrześcijaństwo przenikało do codzienności i organizowało życie swoich wyznawców. Opowiada on, jak wielkie bazyliki zmieniły funkcjonowanie wspólnot, skąd wzięły się chrześcijańskie święta i odmawiane po dziś dzień modlitwy oraz jak mglisty obraz zaświatów nabrał konkretnych kształtów.
💛 Trzy fantastyczne tematy, znakomici autorzy, książki wychuchane i wymuskane. Piękne i mądre, jak to u nas. Polecamy gorąco!
📚✍️ 🚚🎁 Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online.
👉 https://radionaukowe.pl/zestaw2026
🪶 Pióra są starsze od latania i wcale nie powstały jako dostosowanie do tej pięknej zdolności. – Badacze piór twierdzą, że (…) jest ono tak skomplikowanym dziełem natury, że nie mogło pojawić się wielokrotnie u różnych grup zwierząt – opowiada dr Gerard Gierliński, paleontolog z Juraparku Bałtów. Konkretniej mówiąc, pióra powstały u wspólnego przodka i pterozaurów, i dinozaurów, jako narzędzie do termoregulacji i popisywania się przed partnerkami. Jak wiec doszło do tego, że dziś służą do latania? – Myślę, że to było tak, że był taki dinozaur, jakiś teropod na przełomie triasu i jury, który chciał się przypodobać samiczce, no i przez przypadek mu się zaczęło fruwać. A miał już tą ozdobę, czyli pióra konturowe na ogonie i na łapkach, żeby umieć się przypodobać – mówi dr Gierliński.
🦆 Ptaki to niejedyna linia dinozaurów, która próbowała latać. Były też dinozaury, które fruwały na skrzydłach ze skóry, takich jak nietoperze. Latających stworzeń w prehistorii było oczywiście więcej. Najstarsze aktywnie latające zwierzęta, o których wiemy z zachowanych znalezisk, to pterozaury. Latały już w triasie, około 230 milionów lat temu. Ale uwaga: pterozaury to nie dinozaury! Te dwie grupy miały wspólnego przodka. Linie pterozaurów wygasły, a dinozaury możecie zobaczyć za oknem.
🐊 W odcinku usłyszycie też, dlaczego wszyscy jesteśmy gadami, a w ogóle to rybami (i żywymi skamieniałościami!), skąd się wzięły dzioby i pneumatyczne kości, kim były azdarchy, po czym rozpoznać ptasi trop i jak to jest z tym archeopteryksem: jest pierwszym praptakiem czy nie?
🎨 Na ilustracji pterozaur autorstwa paleoartysty Marcina Ambrozika. Dziękujemy za udostępnienie!
#współpraca
👉 Polecamy serial dokumentalny „Ewolucja” na BBC Earth - premiera w niedzielę 18 października, godz. 11:00 & 21:00
Sezon 1 (5 odcinków)
Każdy z odcinków stanowi podróż w czasie i krok po kroku śledzi wybraną ścieżkę ewolucyjną. Mutacje, adaptacje, zmiany środowiska i przypadki, które okazały się przełomowe przez miliony pokoleń decydowały o tym, kto przetrwa. Oparte na odkryciach naukowych i wynikach badań paleontologicznych wizualizacje przywracają do życia wymarłe gatunki i pozwalają zobaczyć świat, którego nie pamięta żaden człowiek.
Sprawdź, gdzie oglądać: https://www.bbcpolska.com/kanaly/earth?country=PL
Bartnik w dawnej Polsce pozornie nie miał trudnej pracy (choć bywała bolesna). Mógł dziać barcie, czyli wyrąbywać je w drzewach, ale niekoniecznie – korzystano też z naturalnych dziupli. Pszczoły same się w nich osiedlały. Nie dokarmiał pszczół, bo nie było czym. Doglądać na bieżąco też nie doglądał. – W zasadzie to bywał w niej dwa razy do roku: na wiosnę i gdzieś tam już w momencie, kiedy miód się podbiera – opowiada prof. Aneta Pieniądz z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Ale sytuacja nie była taka prosta, jak się wydaje. W odcinku rozmawiamy o miodzie i historii bartnictwa.
💛 https://patronite.pl/radionaukowe
💸 https://suppi.pl/radionaukowe
📖 https://wydawnictworn.pl/
Najstarsze ślady bartnictwa na terenie współczesnej Polski pochodzą z przełomu VII i VIII wieku. Od XV wieku funkcjonowały wspólnoty bartne, które regulowały, kto mógł pozyskiwać miód, gdzie i w jaki sposób. Wspólnoty miały swoje sądy bartne do rozstrzygania sporów oraz wójtów lub sędziów bartnych. Prof. Pieniądz bada właśnie obszerną „Księgę sądów bartniczych starostwa leżajskiego”, z której wyłania się ciekawy status społeczności bartniczej. – To jest specyfika tej grupy zawodowej, że ona przekracza granice stanowe – opowiada. Bartnictwem zajmowali się i chłopi, i mieszczanie, i nawet drobna szlachta. Prawo do użytkowania barci było dziedziczne, a bartnicy mieli prawo zakładać barcie również na terenie dóbr szlacheckich. W księgach bartniczych zachowały się liczne spory o egzekwowanie praw. Nie ma w nich jednak samych owadów. – Ja pszczół prawie nie mam w swoich źródłach – podkreśla prof. Pieniądz. Trudno powiedzieć, co o pszczołach myśleli sami bartnicy, bo nie zachowały się źródła pisane przez nich. Wiemy jednak, że ogólne podejście do pszczół było pozytywne. Wierzono na przykład, że rozmnażają się przez dzieworództwo i upatrywano w tym podobieństwa do Maryi Dziewicy.
Bartnik musiał więc przemieszczać się po dużym terenie. Żeby wyciąć z barci plaster miodu, musiał się wspiąć na drzewo i uchronić przed użądleniami. A pszczoły były prawdopodobnie bardziej agresywne niż dziś. Najbardziej ceniony był miód najczystszy, który sam wyciekał z plastra. Nie gardzono też miodem z wyciśniętych plastrów, gdzie jednak sporo było już zanieczyszczeń i resztek wosku. Z odcinka dowiecie się też, dlaczego dzisiejsi pszczelarze nie dorobią się miodu takiego jak średniowieczny, nawet jeśli wyniosą pasiekę do lasu, i dlaczego kobiety miały ogromne znaczenie w bartnictwie, chociaż same nie mogły się nim zajmować.
Wyobraźcie sobie kamerę o rozdzielczości 3,2 gigapiksela (największą jaką do tej pory zamontowano na teleskopie), która przez 10 lat każdej nocy wielokrotnie rejestruje ten sam obszar nieba. Właśnie takie monumentalne zadanie stawia przed sobą projekt LSST (Legacy Survey of Space and Time) w Obserwatorium im. Very Rubin w chilijskich Andach. – Nie mieliśmy jeszcze takiego przeglądu: tak dużym teleskopem, tak długo trwającego, z tak dużą kamerą. Na pewno będzie bardzo dużo odkryć, bardzo wiele niespodziewanych rzeczy nas czeka – zapowiada prof. Maciej Bilicki z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN, jeden z polskich naukowców zaangażowanych w ten przełomowy projekt.
💛 https://patronite.pl/radionaukowe
💸 https://suppi.pl/radionaukowe
📖 https://wydawnictworn.pl/
Naukowcy liczą na to, że odkrycia mogą być fundamentalne. – To, co chcielibyśmy przetestować i co LSST nam pomoże przetestować z pewnością, to jest kilka podstawowych założeń, które stoją u źródeł standardowego modelu kosmologicznego – opowiada kosmolog. Takie podstawowe założenia to na przykład, że Wszechświat jest jednorodny i izotropowy, a prawa fizyki działają wszędzie tak samo. Nie wiemy jednak, czy na pewno tak jest na ogromnych skalach. Dane z LSST pokażą nieznaną nam dotąd liczbę galaktyk i różnych czasach kosmicznych. Pomogą zweryfikować, czy założenia sprawdzają się też w niebadanych wcześniej skalach, oraz rozbudują (mamy nadzieję) wiedzę na temat ciemnej materii i ciemnej energii. Nie jest wykluczone, że nowe dane zmuszą do weryfikacji aktualnych modeli, czy nawet korekty Ogólnej Teorii Względności.
Ogromna ilość zebranych danych ma być skatalogowana i przesłana do kilku centrów danych. – są starania, by jedno z nich było w Polsce. Z tak wielką bazą trudno byłoby pracować bez pomocy sztucznej inteligencji. – Summa summarum powstaje nam tabelka, gdzie mamy miliony obiektów. Dla każdego z obiektów mamy zmierzone mnóstwo różnych parametrów. To są idealne dane dla uczenia maszynowego i sztucznej inteligencji, bo w tym te modele są świetne, dlatego że one mogą wydobyć z tych danych coś więcej – wyjaśnia fizyk.
Obserwatorium musiało się zamknąć tuż po otwarciu, bo zasypał je niespodziewany śnieg, ale wkrótce znów ruszy i zacznie zbierać dane. Pozostanie nam czekać z niecierpliwością na nowe odkrycia! Z odcinka dowiecie się też, co wspólnego mają badacze kosmosu z archeologami, w czym AI jest podobna do sekretarki profesora i dlaczego prof. Bilicki wyobraża sobie model, w którym nie ma w naszym Wszechświecie ciemnej energii, ale już nie model bez ciemnej materii.
Witajcie, Młode Umysły! Lato się kończy, kończy się LAMU! Zapraszamy na ostatni odcinek w tym roku. Przyjrzymy się naszym ciałom - z zewnątrz i od wewnątrz. To będzie fascynująca wycieczka!
Dziękujemy wszystkim, którzy pomogli nam tworzyć tegoroczne LAMU i dorzucili się do zbiórki:
👉 https://patronite.pl/z/LAMU
👁️ Po co soczewka oka człowieka odwraca obraz? Kuba, 7l
dr Jan Grzeszkowiak, klinika Optegra
🌀 Dlaczego jak się kręcę, to mi się potem zakręci w głowie? Alek, 4l
🔔 Dlaczego cisza dzwoni w uszach? Helena, 11l
👂 Dlaczego słyszymy siebie inaczej niż inni nas? Sara, 7l
🎙️ Czemu mój głos jak jest nagrany, to słyszę go inaczej niż tak, jak ja go mówię na żywo? Helena, 7l
dr n. med. Michalina Piechocka i mjr lek. Marek Krokowski, Klinka Otolaryngologii i Chirurgii Onkologicznej Głowy i Szyi 5. Wojskowego Szpitala Klinicznego w Krakowie
🧠 Jak działa mózg? Wincenty, 4l
🧠 Z czego jest zbudowany mózg? Tomek, 8l
🧠 Z czego się składa mózg? Marcelinka, 5l
👀 Dlaczego się nam coś czasami przewidzi albo przesłyszy? Kacper, 7l
✋ Jak to się dzieje, że mózg wytwarza informację, żebym ruszył prawą ręką, i to robię? Miłosz, 8l
🎶 Dlaczego chce nam się tańczyć, kiedy słyszymy muzykę? Zuzia, 13l
dr hab. Alicja Puścian, neurolożka behawioralna, Centrum Nowych Technologii UW
🌡️ Czy jak człowiek ma gorączkę, to jakieś cząsteczki w naszym ciele się szybciej poruszają? Bo wiem, że temperatura to ruch cząsteczek. Krzyś, 5l
Dariusz Aksamit, fizyk z Politechniki Warszawskiej
🔥 Skąd się bierze ciepło w ciele człowieka? Stefan, 6l
🦐 Dlaczego krewetki są różowe? Kosma, 7l
dr Takao Ishikawa, Wydział Biologii UW
🧑 Dlaczego w człowieku jest tak dużo kremowego? Zosia, 5l
🎨 Dlaczego skóra jest beżowa? Piotrek, 10l
🌍 Czemu ludzie w Afryce mają ciemną skórę? Krzyś, 9l
dr Paulina Łopatniuk, patomorfolożka, autorka książek m. in. "Na własnej skórze. Mała książka o wielkim narządzie"
🤧 Dlaczego ludzie mają uczulenia? Gabrysia, 9l
dr hab. n. med. Paulina Sobkowiak z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
0:000:00
Wij gebruiken cookies voor advertenties en statistieken. Privacybeleid